Засладувач од монашко овошје: дали навистина е поздрав избор од шеќерот?

Засладувачот од монашко овошје, познат и како monk fruit sugar, сè почесто се споменува како алтернатива на белиот шеќер. Неговата особеност е во тоа што има растително потекло, може да биде до 250 пати посладок од обичниот шеќер, а притоа речиси и да не го зголемува внесот на калории.

Се добива од плодот на растението Siraitia grosvenorii, познато и како луо хан гуо, луохан или монашко овошје. Потекнува од јужна Кина, каде што со векови се употребува во традиционалната кинеска медицина. Интересот за овој засладувач особено порасна со ширењето на исхраната со помалку шеќер, како и на кето-режимите и режимите со низок внес на јаглехидрати. Денес се користи во пијалаци, протеински плочки и замени за шеќер наменети за подготовка на колачи. Сепак, природното потекло и поинаквото влијание врз шеќерот во крвта не го прават автоматски најдобар избор за секого. Што се знае за него, како се произведува и по што се разликува од другите засладувачи?

Монашкото овошје, познато како „monk fruit“, од кое се добива овој засладувач.

Како се добива засладувачот од монашко овошје?

Белиот шеќер се произведува со преработка на шеќерна репка или шеќерна трска. Засладувачот од монашко овошје, пак, се добива со извлекување на природните соединенија што му ја даваат слаткоста на плодот на Siraitia grosvenorii. По бербата, плодовите се ситнат и од нив се издвојува сокот, кој потоа се пречистува за да се добијат овие соединенија.

Клучни се могрозидите — природни состојки од групата тритерпенски гликозиди, заслужни за изразено слаткиот вкус. Според американската Агенција за храна и лекови (FDA), екстрактот од монашко овошје може да биде од 100 до 250 пати посладок од обичниот шеќер, зависно од концентрацијата на могрозиди.

Притоа, треба да се разликува чистиот овошен екстракт од готовите производи што се продаваат како замена за шеќер. Бидејќи екстрактот е многу концентриран, производителите често го мешаат со други состојки за да добијат текстура и волумен посоодветни за секојдневна употреба.

Кои се неговите предности?

Една од главните причини за неговата популарност е тоа што чистиот екстракт практично не содржи калории и јаглехидрати во количества што значително би влијаеле врз енергетскиот внес. Могрозидите, за разлика од обичниот шеќер, не се извор на глукоза, па овој засладувач не дејствува врз нивото на шеќер во крвта на ист начин како сахарозата.

Затоа може да им биде интересен на луѓето што сакаат да го намалат внесот на додадени шеќери, како и на оние што следат кето-исхрана или исхрана со малку јаглехидрати. Се користи за засладување кафе, чај, смути, јогурт и разни десерти.

Како можна дополнителна предност се наведуваат могрозидите, кои во лабораториски истражувања покажуваат антиоксидативни својства. Но, тоа не е доказ дека консумирањето на засладувачот го забавува стареењето или спречува одредени болести. Истражувањата за потенцијалните здравствени придобивки сè уште се ограничени, особено во однос на долгорочните ефекти кај луѓето.

Како се споредува со другите засладувачи?

Засладувачот од монашко овошје често се споредува со стевијата и еритритолот, иако сите три имаат различни својства. Стевијата се добива од листовите на растението Stevia rebaudiana, а слаткоста потекнува од стевиол-гликозидите. И таа речиси не додава калории, но кај некои луѓе остава препознатлив билен или малку горчлив вкус.

Еритритолот е шеќерен алкохол што природно се среќава во мали количества во одредени овошја и ферментирани намирници. По волумен и текстура е поблизок до шеќерот, но е помалку сладок. Токму поради тоа често се меша со екстракт од монашко овошје. Нема еден засладувач што е најдобар за сите: изборот зависи од вкусот, намената, индивидуалната подносливост и составот на конкретниот производ.

Што да проверите на декларацијата?

Големиот натпис monk fruit sweetener на пакувањето не е гаранција дека производот содржи само екстракт од монашко овошје. Многу готови мешавини содржат и еритритол, инулин или други состојки што ги менуваат текстурата, волуменот и вкусот. Затоа е важно да се прочита декларацијата, особено ако избегнувате одредени засладувачи. Еритритолот, на пример, кај чувствителни лица може да предизвика надуеност и други дигестивни тегоби.

Исто така, чистиот екстракт не може едноставно да го замени шеќерот во секој рецепт. Поради големата слаткост се додава во многу мали количества, но не ги обезбедува волуменот, влажноста и структурата што шеќерот им ги дава на колачите и печивата. Мешавините со еритритол често се попрактични за печење, но и со нив треба да се следат упатствата на производителот.

Дали е безбеден за секојдневна употреба?

Екстрактите од монашко овошје имаат регулаторно признавање за одредени намени во храната на пазари како американскиот. Таму FDA не го оспорила нивниот статус на состојки што се општо признаени како безбедни (GRAS), под условите за употреба наведени во соодветните пријави.

Значајни се и поновите податоци. Во текот на 2026 година, Заедничкиот експертски комитет на ФАО и СЗО за адитиви во храната (JECFA) утврдил привремен прифатлив дневен внес од 0 до 10 милиграми по килограм телесна маса, изразен како могрозид V. Тоа укажува дека процената на безбедноста продолжува да се развива и дека е важно да се прави разлика меѓу екстрактите и нивните концентрации.

Засладувачот од монашко овошје може да помогне во намалувањето на внесот на обичен шеќер, но сам по себе не е чудотворно решение за поздрава исхрана.

Извор: Lepota i Zdravlje