Истиот оброк, изеден во приближно иста количина, може да предизвика сосема различна реакција кај двајца луѓе. Кај едниот шеќерот во крвта се зголемува постепено и без поголеми осцилации се враќа на почетното ниво, додека кај другиот може нагло да порасне, а потоа и побрзо да опадне. Оваа индивидуална реакција се нарекува гликемиски одговор на храната. За неа најчесто се зборува во врска со дијабетесот и регулирањето на шеќерот во крвта, но таа е важна и за разбирање на метаболизмот, гладот, енергијата и начинот на кој телото ги користи хранливите материи.
Што подразбира гликемискиот одговор?
Гликемискиот одговор ја опишува промената на нивото на глукоза во крвта по јадење. Кога внесуваме храна што содржи јаглехидрати, дигестивниот систем ги разградува на поедноставни шеќери, меѓу кои и глукоза, која потоа влегува во крвотокот. Панкреасот лачи инсулин, хормон што им помага на клетките да ја преземат глукозата и да ја искористат за енергија или да ја складираат за подоцна.
Од повеќе фактори зависи колку ќе се зголеми шеќерот, со каква брзина и колку време ќе биде потребно за да се врати на вообичаените вредности. Затоа гликемискиот одговор не е ист кај сите, туку произлегува од сложеното заемно дејство на храната, метаболизмот и индивидуалните особености на организмот.
Гликемискиот одговор не треба да се поистоветува со гликемискиот индекс. Гликемискиот индекс (ГИ) е мерка со која се проценува колку брзо одредена намирница што содржи јаглехидрати ја зголемува глукозата во крвта во споредба со референтна намирница. Тој најчесто се утврдува во стандардизирани услови и не може целосно да предвиди како конкретен човек ќе реагира на некој оброк. Гликемискиот одговор е поиндивидуален и ги опфаќа и влијанијата на комбинацијата на намирници, големината на порцијата и начинот на подготовка.
Зошто организмот не реагира еднакво на иста храна?
Една од главните причини е тоа што секој човек има различен метаболизам. Врз гликемискиот одговор влијаат генетиката, чувствителноста на инсулин, телесниот состав, физичката активност, квалитетот на сонот, стресот, па и составот на цревниот микробиом.
Кај луѓето со намалена чувствителност на инсулин, на пример, по оброкот глукозата може да се зголеми поизразено или да остане покачена подолго. Физичката активност, пак, може да ја подобри способноста на мускулите да ја преземаат глукозата од крвта. Поради тоа, истиот оброк понекогаш предизвикува поинаква реакција во деновите кога сме поактивни.
Улога имаат и сонот и стресот. Недостигот од сон може привремено да ја намали чувствителноста на инсулин, а хормоните што се ослободуваат во стресни ситуации можат да влијаат врз регулирањето на глукозата. Оттука, ни кај ист човек одговорот на одредена храна не мора секогаш да биде ист.
Важни се и порцијата, подготовката и комбинацијата на храната
Не е пресудно само дали намирницата има висок или низок гликемиски индекс. Значајни се и количината што ја јадеме, состојките со кои ја комбинираме и начинот на кој е подготвена.
Компирот, на пример, може да предизвика еден гликемиски одговор кога се јаде самостојно, а друг кога е дел од оброк со извор на протеини, зеленчук и здрави масти. Растителните влакна, протеините и мастите можат да го забават празнењето на желудникот и апсорпцијата на глукозата, па шеќерот во крвта често расте попостепено. И интегралните житарки обично содржат повеќе влакна од рафинираните, што може да придонесе за поблаг гликемиски одговор.
Разлика можат да направат и зрелоста на намирницата и нејзината термичка обработка. Позрелата банана има поинаков сооднос на скроб и шеќери од помалку зрелата. Начинот на варење и ладење на компирот или оризот, пак, може да ја промени количината на резистентен скроб, кој се вари поинаку од обичниот.
Колку е важно да знаеме како реагираме на одреден оброк?
Разбирањето на гликемискиот одговор може да им користи на луѓето со дијабетес, предијабетес или инсулинска резистенција, бидејќи им помага да согледаат како оброците влијаат врз регулирањето на глукозата. Но темата не е важна само за нив. Постабилниот шеќер во крвта може да биде еден од факторите што придонесуваат за порамномерна енергија во текот на денот, иако заморот и гладот не зависат само од глукозата.
Тоа не значи дека треба да се откажеме од сите намирници со повисок гликемиски индекс, ниту дека секое покачување на шеќерот е причина за загриженост. Глукозата природно се зголемува по јадење и тоа е нормален физиолошки процес. Поважно е да се согледаат исхраната во целина, редовноста на оброците, физичката активност и метаболичкото здравје, наместо вниманието да се насочува само кон реакцијата на една намирница.
Затоа општите списоци на добри и лоши јаглехидрати често немаат голема практична вредност. Посоодветен пристап е разновидна исхрана со доволно растителни влакна, комбинирање различни групи намирници и препознавање на сопствените потреби, без непотребен страв од храната.
Извор: Lepota i Zdravlje
Учество во игри на среќа е дозволено за лица со 18+ години. Играј одговорно!