Персонализирани вакцини против меланом: надежни резултати, но потребни се дополнителни испитувања

Вакцините долго време се поврзуваа главно со заштитата од заразни болести, но научниците сè повеќе ја истражуваат нивната примена во лекувањето различни видови рак. Особено охрабруваат резултатите кај пациентите со меланом, најопасниот облик на рак на кожата. Нова персонализирана вакцина заснована на мРНК-технологија покажала ветувачки резултати во клиничките испитувања. Иако сè уште не е широко достапна, стручњаците сметаат дека ваквиот пристап би можел да го промени лекувањето на меланомот и да ја намали веројатноста болеста повторно да се појави.

Што го прави меланомот толку опасен?

Меланомот се развива кога клетките што го создаваат пигментот на кожата почнуваат неконтролирано да се размножуваат. Иако е поредок од другите видови рак на кожата, тој е одговорен за најголемиот број смртни случаи поврзани со нив. Посебен предизвик е можноста болеста да се врати и по успешна операција. Луѓето што веќе имале меланом во следните години имаат зголемен ризик од нов тумор или од повторна појава на болеста. Затоа истражувачите бараат начини да му помогнат на имунолошкиот систем да ги препознае и уништи преостанатите канцерогени клетки пред тие повторно да почнат да се развиваат.

Како дејствува персонализираната вакцина?

За разлика од класичните вакцини, чија задача е да спречат болест, оваа е развиена како терапевтска вакцина. Не е наменета за спречување меланом кај здрави луѓе, туку за намалување на ризикот од враќање на болеста кај веќе лекувани пациенти. Нејзината особеност е целосното приспособување на секој пациент. Научниците го анализираат генетскиот профил на неговиот тумор и врз основа на тие податоци изработуваат посебна вакцина. Се користи мРНК-технологијата, која стана пошироко позната со развојот на вакцините против ковид. Во овој случај, мРНК му ги прикажува на имунолошкиот систем специфичните обележја на туморот, за полесно да ги открие и уништи евентуално преостанатите канцерогени клетки.

Какви се резултатите од испитувањето?

Во клиничкото испитување биле вклучени 157 пациенти од САД и Австралија со меланом во трет стадиум и висок ризик од повторна појава на болеста.

Кај сите учесници туморот бил отстранет со операција, а потоа примале имунотерапија со пембролизумаб, лек познат под трговското име „Китруда“. Дел од нив дополнително ја примиле и експерименталната персонализирана вакцина. По пет години била забележана значителна разлика меѓу двете групи: 68,8 отсто од пациентите што ја примиле вакцината немале знаци на рак на кожата, наспроти 49 отсто во групата без вакцина. Иако станува збор за студија од втора фаза, резултатите предизвикале голем интерес во медицинската заедница, бидејќи укажуваат на можност за долгорочна заштита од враќање на меланомот.

Терапија приспособена на туморот на секој пациент

Дерматолозите и онколозите го вбројуваат овој пристап меѓу највозбудливите достигнувања во современата медицина. За многумина, тој е јасен пример за прецизна медицина: наместо ист третман за сите, терапијата се приспособува на генетските особености на конкретниот тумор. Тоа значи дека за секој пациент се изработува посебна вакцина. Според лекарите вклучени во истражувањата, комбинацијата од имунотерапија и персонализирана вакцина би можела да стане стандарден пристап во лекувањето на високоризичниот меланом, доколку следните испитувања ги потврдат досегашните наоди.

Каква е состојбата на првиот пациент што ја примил руската вакцина?

Според информациите објавени во руски и меѓународни медиуми на 12 и 13 ноември 2026 година, првиот пациент што ја примил персонализираната вакцина „Неоонковак“ го завршил целиот циклус на терапијата. Станува збор за маж со меланом на кожата, агресивен вид рак што може да се прошири и на други делови од телото.

Александар Гинцбург, научен раководител на московскиот центар „Гамалеја“, изјавил дека контролните прегледи покажале исчезнување на претходно забележаните метастази и дека четири месеци по завршувањето на терапијата не биле регистрирани нови туморски промени. Пациентот се чувствува добро, но лекарите и натаму внимателно ја следат неговата состојба. Секој месец оди на детални прегледи, меѓу кои и компјутерска томографија со висока резолуција, а следењето ќе продолжи во наредните три години. Според истите извештаи, вакцината досега ја примиле шест пациенти, а планот е до крајот на 2026 година со неа да бидат лекувани вкупно 20 лица.

Кога би можела вакцината да стане пошироко достапна?

Важно е да се нагласи дека вакцината против рак на кожата сè уште е во фаза на клинички испитувања. Во тек се поголеми студии од трета фаза, кои треба да ја потврдат нејзината безбедност и ефикасност кај поголем број пациенти. Дури по нивното завршување регулаторните тела ќе можат да разгледуваат одобрение за поширока употреба.

Сепак, стручњаците остануваат оптимисти. Ако резултатите бидат потврдени, оваа технологија би можела да овозможи развој на слични персонализирани вакцини и за други видови рак, меѓу кои ракот на белите дробови, дебелото црево и дојката.

Нов правец во лекувањето, но сè уште без конечни заклучоци

Персонализираните мРНК-вакцини против рак на кожата се меѓу најветувачките правци во онколошките истражувања, но резултатот од Русија мора да се разгледува во соодветен контекст. Охрабрува тоа што кај еден пациент во текот на четиримесечното следење не биле забележани нови туморски промени. Сепак, тој податок не е доволен за да се заклучи дека терапијата е ефикасна кај пошироката популација заболени.

Извор: Lepota i Zdravlje