Во пресрет на белградската премиера: Режисерката Јелена Максимовиќ за филмот „До крајот на денот“

Јелена Максимовиќ, режисерката, повторно е во центарот на вниманието. Нејзиниот дебитантски долгометражен филм „До крајот на денот“, кој ја имаше светската премиера во официјалната натпреварувачка програма Оризонти на Венецијанскиот филмски фестивал, ќе ја има домашната премиера на 32. Фестивал на авторски филм, на 24 ноември 2026 година во 19 часот во Големата сала на МТС Дворана.

За Јелена Максимовиќ, филмот е истовремено приказна за младоста, слободата и општеството во кое личните избори не можат да се одвојат од времето во кое настануваат. Во својот режисерски израз, таа го поврзува „До крајот на денот“ со сопственото искуство на растење и генерацијата млади кои се соочуваат со ригидни општествени обрасци. Филмот е создаден од потребата да се раскаже приказна за младоста, љубовта и бунтот преку спој на мелодрама, комедија и криминалистички филм.

Во пресрет на домашната премиера на 32. Фестивал на авторски филм, Јелена Максимовиќ, режисерката, зборува за дебитантското долгометражно играно остварување.

Јелена Максимовиќ, режисерка на филмот „До крајот на денот“ за L&Z

Како се чувствувате пред светската премиера во Венеција? Дали има повеќе возбуда или трема?

Во моментов има повеќе возбуда отколку трема. По пет години работа на филмот, најважно ми е што конечно стигнавме до точката кога филмот излегува од нашиот свет и се среќава со публиката. Особено ми е значајно што тоа се случува токму сега и токму во Венеција, во момент кога уметноста во Србија е во многу тежок положај. „До крајот на денот“ зборува за младите луѓе во конкретен момент во Србија, па ми е значајно што таа приказна сега добива простор и на меѓународната сцена.

Кога дознавте дека филмот е избран за Оризонти, кому прво јавивте и како ја прославивте таа вест?

Прво им јавив на најблиските луѓе од екипата, затоа што ова е навистина заеднички успех. Филмот го правевме години, во тешки услови, и многу луѓе вложија огромна количина работа, време и енергија во него. Затоа ми беше важно да ја споделам таа вест прво со нив. Немаше некоја голема прослава. Имаше многу пораки и повици и чувство дека нешто што долго го сонувавме навистина се случи. Мислам дека дури подоцна почнавме да сфаќаме што всушност се случи.

Како настана идејата за филмот „До крајот на денот“?

Идејата настана пред шест-седум години од потребата да направам љубовна приказна која се случува во мојот крај, Земун. Ме интересираше можноста двајца луѓе кои доаѓаат од сосема различни светови да се препознаат и поврзат. Од почетокот ми беше важно политичките настани да не бидат само позадина, туку да директно влијаат на животите на ликовите и нивните односи. Првично во сценариото беа протестите против Рио Тинто, а потоа се случија студентските протести и реалноста на некој начин го стигна филмот. Ме интересираше токму таа точка – што се случува кога двајца млади луѓе со сосема различни избори се сретнуваат и се допаѓаат еден на друг, а истовремено имаат заеднички непријател.

Ова е вашиот прв долгометражен играно филм. Што ве изненади најмногу кога првпат се најдовте пред оваа задача?

Најмногу ме изненади колку е долгометражниот играно филм колективна работа. Како монтажерка сум навикната долго да работам со материјалот и преку монтажа да го барам филмот, но како режисерка морав да го градам филмот заедно со голем број луѓе уште од самиот почеток. Изненади ме и колку условите во кои работиме станаа составен дел од процесот. Кога системот е нестабилен, кога културните работници се потплатени и кога постојано не знаете дали парите што се ветени навистина ќе стигнат, тоа не останува само проблем на продукцијата. Тоа на крајот влијае и на самиот филм. Од друга страна, мислам дека таа ситуација не натера да бидеме многу инвентивни. Некои работи кои настанаа од нужда на крајот станаа дел од естетиката на филмот.

Во својот режисерски израз „До крајот на денот“ го поврзувате со сопственото искуство на растење и генерацијата млади кои се соочуваат со ригидни општествени обрасци. На кои точно обрасци мислевте?

Пред сè на патријархалните и националистичките обрасци во кои растеме без многу простор да ги преиспитуваме оние што ни се дадени како единствена можна вистина. Ме интересираше како млада личност може да се избори со идентитетот што ѝ е однапред одреден, а притоа да не создаде нов, исто така ригиден идентитет. Затоа ми беше важно ликовите во филмот, ниту Лена ниту Стефан, да не бидат едноставни претставници на своите политички страни. Тие се производ на околностите во кои пораснале, но не се само тоа. Можат да згрешат, да го променат мислењето, да се заљубат во некого кого, според сите правила на својот свет, би требало да го отфрлат. Мислам дека таа можност за преиспитување е една од најважните работи што младоста ја носи со себе.

Филмот меѓу другото зборува и за надминување на разликите, но не тргнува од тоа дека тие разлики се едноставни. Што е, според вас, потребно за двајца луѓе со различни убедувања навистина да можат да најдат заеднички простор?

Мислам дека пред сè е потребна подготвеност да го видиме другиот човек. Не мора да се согласиме околу сè за да можеме да разговараме, да бидеме солидарни или да се бориме за нешто заедничко. Лена и Стефан ми беа интересни токму затоа што нивните разлики не се површни. Тие припаѓаат на различни политички светови, но во еден момент мораат да се видат еден со друг како човечки суштества, со сите стравови, трауми и слабости што ги носат.

Не мислам дека заедничкиот простор настанува така што се бришат разликите. Напротив, можеби е важно да ги видиме јасно, а сепак да можеме да најдеме нешто околу кое ќе се собереме. Не мора тоа секогаш да биде љубов, како во филмот. Понекогаш е доволно да препознаеме дека имаме ист проблем и да одлучиме дека ќе се занимаваме со него заедно.

Говорит