Пишува: Нено Богдан

Претпоставувам дека повеќето читатели немаат слушнато за „Руската Ослободителна Армија“ која се борела на страната на Германците во Втората светска војна, или пак за „Апачите – скаути“ кои биле во служба на американската армија кога таа војувала против племето Апачи, или пак за алжирските „Харки“ кои биле Алжирци што се бореле на страната на Французите во војната за ослободување на Алжир од француско ропство, а знам дека уште помалку Македонци слушнале за „Охрана“ иако таа армија во која служеле Македонци војувала токму на овие наши простори пред шеесетина години – против интересите на Македонија. Предавници отсекогаш имало секаде, ама овие четири наведени предавнички групи се специјални по тоа што доживеале и самите да бидат предадени.


1. Руската ослободителна армија: уште пред нацистичка Германија да го нападне Советскиот Сојуз, многу руски политички емигранти во Западна Европа биле ангажирани во војската на Хитлер, за кога ќе почне нападот да бидат дел од пропагандната војна со која требало да бидат убедувани обичните Руси дека Германците не ги освојуваат за да ги поробат под уште пострашно ропство од она на Сталин и комунистите, туку дека ги ослободуваат.

Овие доброволци сепак не биле праќани во борбени акции, туку нивната улога била пред сѐ пропагандна, или ако веќе имале контакт со непријателот (Русите) тие служеле првенствено како преведувачи, извидници или при испитувањето на заробениците.

Сепак, откако еден генерал од Црвената Армија кој бил многу незадоволен од третманот што Сталин го имал кон него, Андреј Власов, (на сликата горе) бил заробен од страна на Германците, тој се зафатил со сериозен обид да ги убеди Германците да му дозволат да создаде вистинска војска која навистина ќе се бори на страната на нацистите против Црвената Армија, која што војска требало да биде составена исклучиво од Руси, главно заробеници, но и доброволци од окупираните области.

Водството на германската армија било крајно сомничаво кон оваа идеја на поранешниот генерал на сталиновата војска, но сепак му дозволиле да врши прелиминарни истражувања за расположението на Русите во заробеничките кампови за таков еден проект.

Кога веќе Германците почнале да трпат масивни загуби на Источниот фронт, тие решиле конечно на Власов да му дадат шанса и му дозволиле да формира мала војска од доброволци кои требало да се борат против Црвената Армија, како и против партизанските единици кои особено голема штета им правеле на Германците во заднината уништувајќи ги од заседи нивните конвои за снабдување.

На само еден месец пред официјалниот крај на војната, во една мала битка на реката Одра војските на Руската Ослободителна армија (така била наречена оваа предавничка формација) успеале да издржат неколку напади на Црвената Армија, но наоѓајќи се под силен притисок и гледајќи дека и самите Германци бегаат кон Германија, и тие решиле да се повлечат пред да бидат опколени.

Во тој миг, Власов сфатил дека неговите ментори, Германците, не ги интересира неговата судбина и судбината на неговата војска. Едноставно, Германците ниту го снабдувале со муниција, ниту нови регрути од логорите заробенички му праќале, ниту пак информации за движењето на Црвената Армија сакале да му дадат на својот „сојузник“. Со еден збор, сфаќајќи дека крајот се ближи, нацистите го откачиле Власов и неговите доброволци.

Не гледајќи друг излез, при повлекувањето кон запад, Власов со својата армија ги нападнал Германците кои биле околу градот Прага и успеал со помош на чешките партизани да ги протера, надевајќи се дека со овој подвиг ќе ја стекне милоста на западните непријатели на Хитлер, Американците и Англичаните чии војски веќе ја газеле германската почва.

Иако војската на Власов била најзаслужна што Прага не била срамнета со земја од Германците при нивното повлекување, самите Чеси не сакајќи да си имаат работа со нив, им дале ултиматум да ја напуштат земјата. Одејќи кон позициите на американската војска во Германија Власов се надевал дека ќе може да им се предаде на Американците и дека ќе го примат тие во служба, оти претпоставувал дека по крајот на војната, можеби пак ќе се врати непријателството помеѓу капиталистите од Запад и комунистите од Исток.

Ама и Американците не сакале да соработуваат со него, па решиле затоа да ја одбијат неговата понуда за предавање, и тој бил принуден да се врати кон исток заедно со голем дел од својата војска. Каде што паднале во рацете на Црвената Армија и набрзо потоа сите биле осудени на смрт и или стрелани веднаш или својот живот го завршиле во логорите во Сибир.


2. Апачите – скаути: слични на армијата на Власов биле некои припадници на племето Апачи кои во ерата на Дивиот Запад кога индијанските племиња имале судири со силите на САД кои ја консолидирале својата контрола врз тој дел од континентот, се ставиле на страната на белиот непријател на нивниот домороден народ.

Имено, поттикнати од ветувањата за парични награди кои би им овозможиле да си купат фарми и добиток и да се „цивилизираат“, некои млади Апачи им свртеле грб на своите сонародници и се пријавиле во служба на армијата на САД, при тоа служејќи им на освојувачите на најдобриот начин што можеле: како извидници и преведувачи, помагајќи им верно и бесприговорно на белците да го уништат нивниот народ.

После неколку децении на жестоки борби во прериите на Дивиот Запад, Апачите како и повеќето други индијански народи биле потиснати во крајно негостољубивите планински региони на границата со Мексико каде што биле постојана мета на редовни експедиции на армијата на САД со цел да бидат заробени или убиени.

Конечно, кога и последните Апачи биле фатени и кога веќе немало потреба за армијата да има Апачи-скаути во своите редови, Американците донеле една чудна и крајно безобразна одлука: во резерватите каде што требало да бидат прогонети Апачите да бидат пратени со нив и нивните довчерашни војници, Апачите-скаути.

При тоа, не биле тие пратени со оружје и чинови и плата од владата како еден вид власт врз заробениот народ свој во малите и бедни резервати (што до некаде и би имало смисла), ами им биле одземени униформите, чиновите, коњите и оружјето. Едноставно без било каква причина, и покрај сѐ што сториле за армијата, тие луѓе биле деградирани на ниво на обичните Апачи што како заробеници требало да заминат во резерватите.

Можеме само да претпоставиме како го поминале остатокот од својот живот во резерватите тие поранешни слуги на белците, живеејќи покрај Апачите против чии интереси со години работеле.

Инаку, армијата на САД сепак после еден век се сетила на оваа неправда и ја „исправила“ со тоа што еден од своите најдобри модели на борбени хеликоптери го нарекла „Апачи“. Јас лично не гледам причина некој ден во Грција да не се појави некој хај-тек модел на полски нужник кој би се викал Гериз, Милцинис, Фрцкис, или нешто така.


3. Харките во Алжир: уште од средината на XIXти век, од кога започнало владеењето на Франција со нејзината колонија Алжир, таму биле регрутирани војници за француската армија кои имале домородно, алжирско потекло.

Се разбира, на овие војници никогаш не им било дозволено да напредуваат до повисоки чинови, и воопшто кон нив се вршела најсурова и најбесрамна дискриминација. Биле испраќани редовно во првите борбени редови да гинат, а ако некој од нив бил ранет, најчесто бил оставан на бојното поле без да му се укаже навремена лекарска помош.

Конечно, под изговор дека на повеќето француски воени медали има стилизирани мотиви на крстови, на овие војници (кои биле муслимани) не им биле доделувани никакви одликувања, дури и кога ќе покажеле изразита храброст.

Во ’50ите години на XXиот век, во Алжир созреала политичката клима меѓу домородното население до тој степен што била побарана независност на колонијата, на што од Париз реагирале остро испраќајќи силна војска составена од Французи од самата Франција, со задача да го спречат можниот бунт.

Како резултат на игнорирањето на нивните оправдани барања за слобода и независност, Алжирците кренале бунт против Французите, која што војна уште од самиот почеток окупаторите почнале да ја губат, главно поради вештата употреба на герилски тактики од страна на борците за слобода, кои се разбира ја имале широката подршка на локалното население.

За да стави крај на бунтот кој сѐ повеќе се ширел, француските сили се одлучиле за нова стратегија: создале посебна армија составена од Алжирци кои биле нарекувани Харки (зборот „харка“ на алжирски значел „дружина“), збор кој многу брзо станал синоним за „предавници“ за повеќето Алжирци.

Овие луѓе кои се бореле против својот народ биле мотивирнаи пред сѐ од мотиви на омраза кон „примитивната“ култура на своите сонародници, надевајќи се дека на тој начин ќе им се додворат на „цивилизираните“ Французи и овие ќе ги примат во нивното префинето друштво, или пак доста често од чист лукративен мотив – за одредена сума на пари со која нивните семејства ќе можеле да купат поголема фарма или повеќе добиток и опрема за земјоделие, синовите од една фамилија се приклучувале во редовите на локалната Харка.

Иако со помош на ваквите предавници Французите успеале да извојуваат многубројни мали победи против герилците, сепак текот на историјата на можел да биде спречен и по неколку години војување, Французите одлучиле да се повлечат од Алжир и да му дозволат на алжирскиот народ да создаде своја слободна и независна држава.

Харките пак биле заборавени од страна на владата од Париз иако нивниот број бил огромен (над 180.000 војници имало во сите воени дружини т.е. „харки“) и ним им било забрането да се повлечат со француската армија во Франција. Едноставно, не само што ја изгубиле војната од која требало да имаат најголем ќар токму припадниците на Харките, туку и по поразот Французите ги оставиле на цедило своите сојузници.

Многу членови на Харките биле масакрирани по победата на борците за независност на Алжир, а ако тие успеале да побегнат и да стигнат некако до Франција по илегални канали, нивните пошироки фамилии ги сноселе последиците. Нивните фарми биле одземани, нивните куќи уривани, на нивните деца им бил забранет пристап до училиштата…

Со тек на време, голем дел од Харките и нивните семејства успеале некако да се населат во Франција, но нив француското општество никогаш не ги прифатило. И до ден денешен, огромното мнозинство на француски граѓани со потекло од Алжир, иако главно се потомци на Харките, се презирани и запоставени од страна на сите француски влади.

Тоа е наградата што за нивниот придонес кон Франција, а против сопствениот народ им ја дале окупаторите и поробувачите на нивната земја.

4. Охрана во Македонија: или на литературен македонски јазик името би било нешто како „Чувари“ (како што зборот „телохранители“ е синоним со „телесни чувари“). Ова била група на етнички Македонци кои во времето на Втората светска војна биле организирани од структурите лојални на Ванчо Михајлов како армија која што требало да се бори против грчките партизани но и против партизаните што биле и самите етнички Македонци, сѐ со крајна декларирана цел: создавање на „Независна Држава Македонија“ која би била протекторат на нацистичка Германија. Она што во Хрватска биле Усташите, тоа во Македонија требало да бидат Охранителите.

Според одредени извори оваа армија броела на врвот на својата моќ околу 80.000 војници и помагачи, при што треба да се има во предвид дека бројот на помагачи бил далеку поголем од бројот на војници.

Војската била создадена од страна на офицери на бугарската армија кои биле порано членови нa ВМРО на Михајлов и кои по таа логика, имале потекло од Македонија. Обичните борци на армијата биле локалните Македонци кои биле пресреќни што ќе можат конечно да земат оружје в рака и да им се одмаздат на грчките колонисти кои во текот на претходните две децении нив ги угнетувале.

Во првите години од постоењето, оваа армија им служела на Бугарите како дополнителна војска за справување со отпорот на Грците кои живееле на територијата окупирана од Бугарија, а истото важело и за секторот од Егејска Македонија окупиран од Италија, каде што Италијанците направиле дил со силите на Охрана да им дозволат да оперираат на таа територија но за возврат да се борат против грчките партизани (кои и така и така не биле кој знае колку бројни во тој регион, главно населен и до ден денешен со Македонци).

Откако Бугарија бил исфрлена од војната, во Скопје пристигнал Ванчо Михајлов со задача да формира една независна македонска држава која би била во служба на хитлеровата Германија, но во Вардарскиот дел од земјата партизаните во меѓувреме се покажале како многу поуспешни во привлекувањето на симпатиите на локалното население, па Михајлов сфаќајќи ја ситуацијата како безнадежна се откажал од таа идеја и си заминал назад во Загреб, за по војната да се насели трајно во Италија.

Во Егејска Македонија сепак Охрана останала како доминантна вооружена сила и откако Бугарите престанале да ги снабдуваат со оружје и муниција, тие почнале директно да соработуваат со Германците. Токму благодарение на борците на Охрана, германската војска се повлекла на време од Јужниот Балкан без да има некои позначителни загуби во луѓе и воена техника, што само кажува какви слабаци биле грчките партизани штом не успеале скоро никакви загуби да им нанесат на окупаторите.

Како и да е, штом Германците се извлекле од територијата на денешна Република Грција, и штом сфатиле дека нивниот проект за марионетска држава околу Скопје нема да го биде, ги оставиле на цедило и своите сојузници од Охрана во Егејска Македонија и сојузниците им од владата на Независима Република Македония (квази-држава која постоела од прогласувањето на 8ми септември до влегувањето на партизаните во Скопје на 13ти ноември 1944та година).

Голем дел од офицерите на Охрана кои порано биле офицери во бугарската армија побегнале назад во Бугарија каде што голем дел од нив биле испоапсени од новите власти под влијание на комунистите и испратени по логори или веднаш биле стрелани. Обичните борци на Охрана биле оставени на цедило по кој знае кој пат (прво од Бугарите, па од Германците, па од Ванчо Михајлов, па од своите офицери) па поголемиот дел од нив им се приклучиле на партизанските одреди кои во тоа време веќе се подготвувале да ја започнат граѓанската војна со грчките монархо-фашисти. Се разбира, оти биле про-комунистички сили, Тито ги снабдувал сѐ до 1949та година овие партизани со оружје и муниција, а потоа и тој им го свртел грбот.

Слично на Харките во Франција, и во Југославија партизаните – бегалци од Егејска Македонија (меѓу нив и многу партизани кои биле порано припадници на Охрана) беа ставени на маргините на општеството, а повеќето од нив и се срамеа да кажат дека некогаш биле членови на Охрана.

А факт е ако се има во предвид практично непостоењето на комунистички партизани во Егејска Македонија и огромниот број на борци на Охрана во тој регион сѐ до самиот крај на Втората светска војна, дека повеќето Македонци таму биле или подржувачи или војници на оваа армија.

Не дека сите тие биле Бугараши, напротив, си имале тие македонска национална свест, ама друг реален избор во тоа време немале, па се бореле во редовите на Охрана надевајќи се дека некој ден тоа некако ќе се среди и ќе дојде некако до можност да се создаде независна македонска држава. За обичните борци на таа војска треба да имаме разбирање, оти повеќето од нив биле само едвај писмени селанчиња кои подалеку од својата нива не виделе дотогаш ништо друго, па биле лесно подложни на манипулација.

Но, за офицерите на Охрана е друг муабетот. Сите тие биле Македонци кои биле офицери пред да влезат во Охрана во бугарската армија и по капитулација на Бугарија биле оставени на цедило. Потоа и Германците ги оставиле на цедило. Кога побегнале во Бугарија и таму наместо да бидат вратени на служба во армијата или барем чесно пензионирани како луѓе што сепак се бореле за бугарските интереси, тие биле уапсени сите и пратени на долги робии од кои повеќето не се вратиле.

Очигледно, нeкогаш не се исплатува да бидеш предавник.

Се надевам дека предавниците во Македонија што сега работат за интересот на странските душмани, а против својот народ, ќе ја прочитаат колумнава и ќе се запознаат со судбината на другите предавници слични ним, кои постоеле порано во историјата во други делови од светот. Интересно кај нив не е што биле уништени од своите сопствени сонародници, туку биле предадени и оставени на цедило токму од своите поранешни работодавци и „сојузници“.

Тоа е многу јака поука за секој оној што планира да биде предавник на својот народ и својата земја.

.

---

Авторот е сопственик на блогот:
blogatash.wordpress.com